Deepfake ఎలా గుర్తించాలి: డీప్ఫేక్ అంటే ఏమిటి, మోసపోతే ఏం చేయాలి
వివరణ చివరిగా అప్డేట్ చేసింది: 22 నవంబర్ 2026
మీ ఫ్యామిలీ వాట్సాప్ గ్రూప్లో ఒక వీడియో వచ్చింది. అందులో ఒక పెద్ద సినిమా హీరో ఏదో ట్రేడింగ్ యాప్లో పెట్టుబడి పెట్టమని చెబుతున్నారు. ముఖం ఆయనదే, గొంతు ఆయనదే.. కానీ ఆయన అలాంటి వీడియో ఎప్పుడూ చేయలేదు. ఇదే డీప్ఫేక్. ఈ గైడ్లో deepfake ఎలా గుర్తించాలి, మోసపోతే ఏం చేయాలి అనేది సింపుల్గా చూద్దాం.
డీప్ఫేక్ అంటే ఏఐతో తయారుచేసిన నకిలీ వీడియో, ఫోటో లేదా ఆడియో – ఒకరి ముఖం, గొంతుతో వాళ్లు ఎప్పుడూ అనని మాటలు అన్నట్టు చూపిస్తుంది. కళ్లు రెప్ప వేయడం, పెదవుల కదలిక, వెలుతురు, గొంతులో తేడాలు గమనించండి; అన్నింటికంటే ముఖ్యం – ఆ వీడియో అధికారిక సోర్స్లో ఉందో లేదో చెక్ చేయండి. మోసపోతే వెంటనే 1930కి కాల్ చేయండి లేదా cybercrime.gov.in లో ఫిర్యాదు చేయండి.
- డీప్ఫేక్ = డీప్ లెర్నింగ్ (ఏఐ) + ఫేక్ (నకిలీ) వీడియో, ఫోటో, ఆడియో
- సెలబ్రిటీలే కాదు, సాధారణ వ్యక్తుల ఫోటోలు, గొంతుతోనూ తయారుచేస్తున్నారు
- ఫిబ్రవరి 2026 ఐటీ రూల్స్ సవరణతో ఏఐ కంటెంట్కు లేబుల్ తప్పనిసరి
- డబ్బు పోతే గోల్డెన్ అవర్లోనే 1930కి కాల్ చేయడం ముఖ్యం
డీప్ఫేక్ అంటే సింపుల్గా
డీప్ఫేక్ (Deepfake) అంటే ఏఐ సాయంతో తయారుచేసిన నకిలీ వీడియో, ఫోటో లేదా ఆడియో. ఒక మనిషి ముఖాన్ని ఇంకొకరి శరీరంపై పెట్టడం, వాళ్లు ఎప్పుడూ అనని మాటలు అన్నట్టు చూపించడం దీని పని.
ఈ పేరు రెండు పదాల నుంచి వచ్చింది. “డీప్ లెర్నింగ్ (Deep Learning)” అంటే కంప్యూటర్ వేల ఉదాహరణలు చూసి తనంతట తానే నేర్చుకునే పద్ధతి. “ఫేక్” అంటే నకిలీ. ఏఐ అంటే ఏమిటో బేసిక్స్ తెలియాలంటే మా ఏఐ అంటే ఏమిటి గైడ్ చదవండి.
ఇప్పుడు ప్రభుత్వం, చట్టాల్లో దీన్ని “సింథటిక్గా తయారైన సమాచారం (Synthetically Generated Information)” అని కూడా పిలుస్తున్నారు.
ఏఐ నకిలీ వీడియో ఎలా తయారవుతుంది
ఒక ఉదాహరణ చూద్దాం. మంచి మిమిక్రీ ఆర్టిస్ట్ ఒక నటుడి గొంతును రోజుల తరబడి విని, ఆయన స్టైల్ పట్టేస్తాడు. ఏఐ కూడా అలాగే చేస్తుంది, కానీ నిమిషాల్లో, మనిషి కంటే చాలా ఖచ్చితంగా.
ఏఐ మోడల్కు ఒక వ్యక్తి ఫోటోలు, వీడియోలు, వాయిస్ క్లిప్లు ఇస్తారు. అది ఆ ముఖం కదలికలు, కళ్లు, పెదవులు, మాట్లాడే తీరు నేర్చుకుంటుంది. తర్వాత ఏ వీడియోలోనైనా ఆ ముఖాన్ని పెట్టి, కొత్త మాటలు పలికిస్తుంది.
సోషల్ మీడియాలో మనం పెట్టే రీల్స్, ఫోటోలు, వాయిస్ నోట్స్ కూడా ఇలాంటి టూల్స్కు ముడిసరుకు అవ్వొచ్చు. అందుకే సెలబ్రిటీలే కాదు, సాధారణ వ్యక్తులు కూడా టార్గెట్ అవుతున్నారు.
వీడియోతో పాటు వాయిస్ క్లోనింగ్ (Voice Cloning) కూడా పెరిగింది. అంటే కొన్ని సెకన్ల ఆడియోతో మీ గొంతులాగే మాట్లాడే నకిలీ వాయిస్ తయారుచేయడం. “అమ్మా, ఆక్సిడెంట్ అయింది, అర్జెంట్గా డబ్బు పంపు” లాంటి ఫేక్ కాల్స్కు ఇదే ఆధారం.
డీప్ఫేక్ను గుర్తించే గుర్తులు
టెక్నాలజీ రోజురోజుకూ మెరుగవుతోంది కాబట్టి ఒక్క గుర్తుతో నిర్ణయానికి రావొద్దు. కానీ కింది విషయాలు జాగ్రత్తగా గమనిస్తే చాలా నకిలీలు బయటపడతాయి.
- కళ్లు రెప్ప వేయడం చాలా తక్కువగా లేదా అసహజంగా ఉండడం
- మాటలకు, పెదవుల కదలికకు సింక్ లేకపోవడం
- ముఖం అంచులు, జుట్టు, చెవులు, పళ్ల దగ్గర బ్లర్ లేదా వింత మెరుపు
- ముఖంపై వెలుతురు, వెనకాల బ్యాక్గ్రౌండ్ వెలుతురు మ్యాచ్ కాకపోవడం
- గొంతు రోబోలా ఫ్లాట్గా ఉండడం, ఊపిరి తీసుకునే శబ్దం లేకపోవడం
- "అర్జెంట్", "ఇప్పుడే డబ్బు పంపు", "రెట్టింపు లాభం" అనే ఒత్తిడి
- ఆ వ్యక్తి అధికారిక పేజీల్లో లేదా పెద్ద న్యూస్ సైట్లలో ఎక్కడా ఆ వీడియో కనిపించకపోవడం
కంటికి కనిపించే గుర్తుల కంటే ముఖ్యమైనది ఇంకొకటి ఉంది: సందర్భం. వీడియో ఎవరు పంపారు? ఆ వ్యక్తి అధికారిక సోషల్ మీడియా పేజీలో అదే వీడియో ఉందా? పెద్ద న్యూస్ వెబ్సైట్లు ఏమైనా రాశాయా? ఈ మూడు ప్రశ్నలకు సమాధానం దొరకకపోతే, షేర్ చేయకండి.
వీడియో నుంచి ఒక ఫ్రేమ్ స్క్రీన్షాట్ తీసి Google Lens లాంటి రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ (Reverse Image Search) చేస్తే, అసలు వీడియో ఎక్కడిదో చాలాసార్లు తెలిసిపోతుంది.
డీప్ఫేక్ వల్ల మనకు వచ్చే ముప్పు
ఇండియాలో డీప్ఫేక్లు ఎక్కువగా మూడు రకాలుగా వాడుతున్నారని చెప్పొచ్చు. మొదటిది ఆర్థిక మోసాలు: ప్రముఖుల ఫేక్ వీడియోలతో నకిలీ పెట్టుబడి స్కీమ్లు, ట్రేడింగ్ యాప్ల ప్రచారం.
రెండోది వ్యక్తిగత దాడులు: మహిళల ఫోటోలను మార్ఫ్ చేసి బ్లాక్మెయిల్ చేయడం, పరువు తీయడం. మూడోది తప్పుడు ప్రచారం: ఎన్నికల సమయంలో నాయకులు అనని మాటలు అన్నట్టు వీడియోలు సర్క్యులేట్ చేయడం.
మీ వాట్సాప్ నంబర్ ద్వారా ఇలాంటి లింక్లు, ఫేక్ వీడియోలు వస్తుంటే, అకౌంట్ సెక్యూరిటీ కోసం మా వాట్సాప్ హ్యాక్ అయితే ఏం చేయాలి గైడ్ కూడా ఉపయోగపడుతుంది.
కొత్త ఐటీ రూల్స్ ఏం చెబుతున్నాయి
కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్, ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) ఫిబ్రవరి 2026లో ఐటీ రూల్స్, 2021కు సవరణలు నోటిఫై చేసింది. ఏఐతో తయారైన కంటెంట్కు స్పష్టమైన లేబుల్ ఉండాలని, సోషల్ మీడియా ప్లాట్ఫామ్లు అలాంటి కంటెంట్ను గుర్తించే ఏర్పాట్లు చేసుకోవాలని ఈ రూల్స్ చెబుతున్నాయి.
ప్రభుత్వం లేదా కోర్టు ఆదేశించిన చట్టవిరుద్ధ కంటెంట్ను తొలగించే గడువును కూడా బాగా తగ్గించారు, కొన్ని కేసుల్లో 3 గంటల్లోపే తీసేయాలి. నవంబర్ 2026 నాటికి ఇవే అమల్లో ఉన్న రూల్స్. పూర్తి వివరాలకు MeitY అధికారిక వెబ్సైట్ చూడండి.
అంటే మీరు ఫిర్యాదు చేస్తే ప్లాట్ఫామ్ పట్టించుకోవాల్సిందే. ప్లాట్ఫామ్ గ్రీవెన్స్ ఆఫీసర్ సమాధానంతో సంతృప్తి లేకపోతే, గ్రీవెన్స్ అప్పిలేట్ కమిటీ (GAC)కి అప్పీల్ చేసుకోవచ్చు.
డీప్ఫేక్ బారిన పడితే చేయాల్సిన పనులు
- షేర్ చేయకండి, ఆధారాలు సేవ్ చేయండివీడియో లింక్, స్క్రీన్షాట్లు, పంపిన నంబర్ లేదా అకౌంట్ పేరు, తేదీ-సమయం అన్నీ సేవ్ చేసుకోండి. ఎవరికీ ఫార్వర్డ్ చేయకండి.
- డబ్బు పోతే వెంటనే 1930కి కాల్నేషనల్ సైబర్ క్రైమ్ హెల్ప్లైన్ 1930కి కాల్ చేయండి. ఎంత త్వరగా చెబితే, డబ్బు బ్లాక్ అయ్యే అవకాశం అంత ఎక్కువ. మీ బ్యాంక్కు కూడా వెంటనే చెప్పండి.
- cybercrime.gov.in లో ఫిర్యాదునేషనల్ సైబర్ క్రైమ్ రిపోర్టింగ్ పోర్టల్లో 'File a Complaint' ఎంచుకుని వివరాలు, స్క్రీన్షాట్లు అప్లోడ్ చేయండి. మహిళలు, పిల్లలకు సంబంధించిన అసభ్య కంటెంట్కు ప్రత్యేక విభాగం ఉంది.
- ప్లాట్ఫామ్లో రిపోర్ట్ చేయండిఇన్స్టాగ్రామ్, యూట్యూబ్, ఫేస్బుక్, ఎక్స్, వాట్సాప్ – ప్రతి దాంట్లో ఆ పోస్ట్ పక్కన ఉండే 'Report' ఆప్షన్ వాడండి. అవసరమైతే ఆ ప్లాట్ఫామ్ గ్రీవెన్స్ ఆఫీసర్కు ఈమెయిల్ చేయండి.
- సమాధానం రాకపోతే అప్పీల్ప్లాట్ఫామ్ నిర్ణయం నచ్చకపోతే gac.gov.in లో గ్రీవెన్స్ అప్పిలేట్ కమిటీకి అప్పీల్ చేయొచ్చు. తీవ్రమైన కేసుల్లో దగ్గర్లోని పోలీస్ స్టేషన్ లేదా సైబర్ క్రైమ్ పోలీసులను నేరుగా సంప్రదించండి.
ఆలస్యం చేస్తే వీడియో వేల మందికి చేరిపోతుంది. అందుకే మొదటి కొన్ని గంటలే చాలా ముఖ్యం.
అపోహలు వర్సెస్ నిజాలు
అపోహ: డీప్ఫేక్లు సెలబ్రిటీలకే వస్తాయి. నిజం: కొన్ని ఫోటోలు, చిన్న వాయిస్ క్లిప్ ఉంటే చాలు, ఎవరిదైనా తయారుచేయొచ్చు.
అపోహ: నకిలీ వీడియో ఎప్పుడూ బ్లర్గా, క్వాలిటీ లేకుండా ఉంటుంది. నిజం: కొత్త టూల్స్తో తయారైనవి చాలా క్లియర్గా ఉంటాయి. క్వాలిటీ కాదు, సోర్స్ చెక్ చేయండి.
అపోహ: నేను ఫార్వర్డ్ మాత్రమే చేశాను, నా తప్పేం లేదు. నిజం: తప్పుడు, అసభ్య కంటెంట్ను షేర్ చేయడం కూడా చట్టపరంగా సమస్య కావొచ్చు. డౌట్ ఉంటే ఫార్వర్డ్ ఆపేయండి.
అపోహ: ఏఐ డిటెక్షన్ యాప్ ఒకటి వాడితే చాలు. నిజం: అలాంటి టూల్స్ కూడా తప్పు చెప్పొచ్చు. మన కామన్ సెన్స్, సోర్స్ చెకింగ్ ముఖ్యం.
మిమ్మల్ని మీరు కాపాడుకునే చిట్కాలు
సోషల్ మీడియా ప్రొఫైల్లో మీ ఫోటోలు, వీడియోలు ఎవరు చూడాలో ప్రైవసీ సెట్టింగ్స్లో లిమిట్ చేయండి. తెలియని వాళ్ల వీడియో కాల్స్ ఎత్తకండి.
ఇంట్లో అందరికీ ఒక “ఫ్యామిలీ కోడ్ వర్డ్” పెట్టుకోండి. ఎవరైనా ఫోన్లో డబ్బు అడిగితే ఆ పదం అడగండి. నకిలీ గొంతుకు ఆ పదం తెలియదు. డబ్బు అడిగే ఏ కాల్ వచ్చినా, ఫోన్ కట్ చేసి ఆ వ్యక్తి పాత నంబర్కే తిరిగి కాల్ చేసి కన్ఫర్మ్ చేసుకోండి.
ఇంట్లో పెద్దవాళ్లకు, పిల్లలకు ఈ విషయం చెప్పండి. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే: కళ్లతో చూసింది కూడా ఇప్పుడు నిజం కాకపోవచ్చు, ఆగి చెక్ చేశాకే నమ్మండి.
- డీప్ఫేక్ (Deepfake)
- ఏఐతో తయారైన నకిలీ వీడియో, ఫోటో లేదా ఆడియో
- డీప్ లెర్నింగ్ (Deep Learning)
- కంప్యూటర్ వేల ఉదాహరణలు చూసి తనంతట తానే నేర్చుకునే ఏఐ పద్ధతి
- వాయిస్ క్లోనింగ్ (Voice Cloning)
- కొద్దిపాటి ఆడియోతో ఒకరి గొంతును కాపీ చేయడం
- సింథటిక్ కంటెంట్ (Synthetic Content)
- కెమెరాతో కాకుండా ఏఐతో పుట్టించిన కంటెంట్
- రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ (Reverse Image Search)
- ఫోటోతోనే ఇంటర్నెట్లో దాని అసలు మూలం వెతకడం
- గ్రీవెన్స్ ఆఫీసర్ (Grievance Officer)
- యూజర్ల ఫిర్యాదులు చూసే ప్లాట్ఫామ్ అధికారి
తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు
డీప్ఫేక్ వీడియో తయారుచేయడం నేరమా?
ఒకరిని మోసం చేయడానికి, పరువు తీయడానికి, బ్లాక్మెయిల్ చేయడానికి లేదా అసభ్యంగా చూపించడానికి డీప్ఫేక్ తయారుచేయడం, షేర్ చేయడం ఐటీ చట్టం, ఇతర చట్టాల కింద నేరం కావొచ్చు.
నా ఫోటోతో డీప్ఫేక్ చేస్తే ఎక్కడ ఫిర్యాదు చేయాలి?
cybercrime.gov.in లో ఆన్లైన్ ఫిర్యాదు చేయండి లేదా 1930కి కాల్ చేయండి. అదే సమయంలో ఆ పోస్ట్ను ప్లాట్ఫామ్లో రిపోర్ట్ చేయండి.
ఫోన్లో వచ్చిన గొంతు నకిలీదో కాదో ఎలా తెలుస్తుంది?
డబ్బు అడిగితే కాల్ కట్ చేసి, ఆ వ్యక్తి పాత నంబర్కు మీరే కాల్ చేసి కన్ఫర్మ్ చేసుకోండి. ఫ్యామిలీ కోడ్ వర్డ్ అడగడం కూడా మంచి మార్గం.
ఏఐ కంటెంట్కు లేబుల్ తప్పనిసరా?
అవును. ఫిబ్రవరి 2026లో సవరించిన ఐటీ రూల్స్ ప్రకారం ఏఐతో తయారైన కంటెంట్కు స్పష్టమైన లేబుల్ ఉండాలి. ప్లాట్ఫామ్లు దాన్ని అమలు చేయాలి.
డీప్ఫేక్ గుర్తించే యాప్లు నమ్మొచ్చా?
అవి సాయం చేస్తాయి కానీ 100% సరైనవి కావు. సోర్స్ చెక్ చేయడం, అధికారిక పేజీల్లో వెతకడం, న్యూస్ సైట్లలో చూడడం ఎక్కువ నమ్మదగిన మార్గం.
⭐ TelAndra ను Google లో మీ Preferred Source గా జోడించండి
ఉద్యోగాలు, ఫలితాలు, పథకాల తాజా అప్డేట్స్ Google Search లో ముందుగా మీకే కనిపిస్తాయి.
ఈ కథనం అధికారిక ప్రకటనలు, నమ్మకమైన మీడియా ఆధారంగా సిద్ధం చేశాం. చివరిగా అప్డేట్: 22 నవంబర్ 2026. ఉద్యోగాలు, పథకాల తుది వివరాల కోసం అధికారిక వెబ్సైట్ చూడండి.




