పిల్లల ఇంటర్నెట్ హక్కు: ప్రాథమిక హక్కేనన్న సుప్రీంకోర్టు

పిల్లలకు ఇంటర్నెట్ అవసరమా, ప్రమాదమా? ఈ ప్రశ్నకు సుప్రీంకోర్టు స్పష్టమైన సమాధానం ఇచ్చింది. ఇంటర్నెట్‌ను వినియోగించే హక్కు పెద్దలకే కాదు, పిల్లలకూ ప్రాథమిక హక్కేనని ధర్మాసనం పేర్కొంది. పిల్లల ఇంటర్నెట్ హక్కు పై వెలువడిన ఈ తీర్పు తల్లిదండ్రులందరికీ ముఖ్యమైనది.

జస్టిస్ జె.బి. పార్దివాలా, జస్టిస్ కె.వి. చంద్రన్ ధర్మాసనం ఈ అంశాన్ని విచారించింది. చిన్నారులపై లైంగిక దోపిడీ దృశ్యాల (CSEAM) గురించి సోషల్ మీడియా సంస్థలు భారత అధికారులకు సరిగా నివేదించడం లేదని ఆరోపిస్తూ, జస్ట్ రైట్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ అలయన్స్ అనే స్వచ్ఛంద సంస్థ సహా మరొక దరఖాస్తుదారు పిటిషన్లు వేశారు.

ది హాన్స్ ఇండియా కథనం ప్రకారం, “ఇంటర్నెట్‌ను ఉపయోగించుకునే హక్కు ప్రతి వ్యక్తికీ ప్రాథమిక హక్కు” అని కోర్టు వ్యాఖ్యానించింది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21, ఆర్టికల్ 19(1)(a) ఆధారంగా ఈ హక్కు వస్తుందని తెలిపింది.

వయసు ఆధారిత నిషేధానికి నో

పిల్లలు ఇంటర్నెట్ వాడకుండా వయసు ఆధారంగా పూర్తి నిషేధం విధించాలన్న ఆలోచనను కోర్టు అంగీకరించలేదు. బదులుగా కఠినమైన తల్లిదండ్రుల నియంత్రణలు, దుర్వినియోగ దృశ్యాల తొలగింపు, సోషల్ మీడియా వేదికల్లో “చైల్డ్ మోడ్” సదుపాయాలు ఉండాలని సూచించింది.

అంటే పిల్లలను ఇంటర్నెట్ నుంచి దూరం చేయడం పరిష్కారం కాదు; సురక్షితంగా వాడేలా చూడటమే మార్గం అన్నది కోర్టు ఉద్దేశంగా కనిపిస్తోంది. ఆన్‌లైన్ తరగతులు, పోటీ పరీక్షల తయారీ, ప్రభుత్వ సేవల కోసం ఇంటర్నెట్ తప్పనిసరైన ఈ రోజుల్లో ఇది వాస్తవికమైన వైఖరి.

కేంద్రానికి కోర్టు ఆదేశాలు

కేంద్ర ప్రభుత్వం ధ్రువీకరించిన దుర్వినియోగ కంటెంట్‌కు సంబంధించిన డిజిటల్ గుర్తింపులు, URLలతో జాతీయ డేటాబేస్ రూపొందించాలని కోర్టు సూచించింది. అలాగే పర్సెప్చువల్ హాష్-మ్యాచింగ్, URL జాబితా తయారీ వంటి సాంకేతిక పద్ధతుల కోసం మార్గదర్శకాలు, ప్రామాణిక ప్రక్రియలు (SOP) రూపొందించాలని ఆదేశించింది.

బాధితులను రక్షించే విషయంలో అధికారులు, మధ్యవర్తి సంస్థలు చిత్తశుద్ధితో చొరవ చూపడం లేదని కోర్టు విమర్శించింది. చెల్లింపు ప్రచారాలతో ఇలాంటి దృశ్యాలను రీడైరెక్ట్ లింకుల ద్వారా వ్యాప్తి చేస్తున్నారన్న వార్తలను ప్రస్తావిస్తూ, అది “అరుదైన ఒక ఉదాహరణ మాత్రమే” అని వ్యాఖ్యానించింది.

పిటిషనర్లు ఒకే విధమైన ఫిర్యాదు విధానం, కేంద్రీకృత పోర్టల్, నిబంధనలు పాటించని సంస్థలపై చర్యలు కోరారు.

తల్లిదండ్రులు ఇప్పుడు ఏం చేయాలి

తీర్పు అమలుకు కొంత సమయం పడుతుంది. అప్పటివరకు ఇంట్లోనే జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం మంచిది: ఫోన్‌లో పేరెంటల్ కంట్రోల్ ఆన్ చేయడం, పిల్లల ఖాతాల ప్రైవసీ సెట్టింగ్స్ చూడటం, అపరిచితులతో చాట్ చేయవద్దని చెప్పడం, ఏదైనా అసభ్య కంటెంట్ కనిపిస్తే వెంటనే చెప్పేలా నమ్మకం కలిగించడం. టెక్నాలజీ వార్తల కోసం మా టెక్నాలజీ విభాగం చూడండి.

ఇంటర్నెట్ హక్కును గుర్తించడం గ్రామీణ ప్రాంత పిల్లలకు కూడా ముఖ్యం. డిజిటల్ అంతరం తగ్గించడానికి ఇది పునాదిగా ఉపయోగపడవచ్చు. అయితే హక్కుతో పాటు భద్రత కూడా అంతే అవసరమని ఈ తీర్పు గుర్తు చేస్తోంది.

ఈ కేసు వెనుక ఉన్న అసలు ఆందోళన చిన్నారుల లైంగిక దోపిడీ దృశ్యాల వ్యాప్తి. ఇలాంటి కంటెంట్‌ను గుర్తించి తొలగించడంలో వేదికలు ఆలస్యం చేస్తున్నాయని పిటిషనర్లు వాదించారు. హాష్-మ్యాచింగ్ అంటే ఇప్పటికే గుర్తించిన దృశ్యాల డిజిటల్ వేలిముద్రను కంప్యూటర్ సరిపోల్చి, అవి మళ్లీ అప్‌లోడ్ అయితే వెంటనే అడ్డుకునే పద్ధతి.

ఇంటర్నెట్ హక్కును గుర్తించడం వల్ల భవిష్యత్తులో పిల్లల ఆన్‌లైన్ వినియోగంపై చేసే ఏ నియంత్రణ అయినా అనుపాతంగా, అవసరమైనంత మేరకే ఉండాలన్న సంకేతం వెళ్తుంది. ప్రభుత్వం, సామాజిక మాధ్యమ సంస్థలు తమ బాధ్యతలను ఎలా నెరవేరుస్తాయో చూడాలి.

పిల్లలు ఆన్‌లైన్‌లో ఇబ్బంది పడితే 1930 సైబర్ క్రైమ్ హెల్ప్‌లైన్ లేదా cybercrime.gov.in పోర్టల్‌లో ఫిర్యాదు చేయవచ్చు. చిన్నారులకు సంబంధించిన అభ్యంతరకర కంటెంట్‌ను ఎప్పుడూ షేర్ చేయకూడదు; అది నేరం అవుతుంది.

కోర్టు వ్యాఖ్యల్లో ముఖ్యమైన అంశం బాధ్యత పంపిణీ. పిల్లల భద్రత కేవలం తల్లిదండ్రుల బాధ్యత కాదు; వేదికలు, ప్రభుత్వం, పాఠశాలలు అందరూ పాత్ర పోషించాలి. పాఠశాలల్లో డిజిటల్ అక్షరాస్యత పాఠాలు, ఉపాధ్యాయులకు శిక్షణ కూడా ఇందులో భాగం కావచ్చు.

ప్రభుత్వం మార్గదర్శకాలు రూపొందించిన తర్వాత వాటి వివరాలు వెలువడతాయి. అప్పటివరకు ఇది కోర్టు చేసిన సూచనలు, ఆదేశాల దశలోనే ఉందని గుర్తించాలి. ఏ నిబంధనలు ఎప్పుడు అమల్లోకి వస్తాయన్నది అధికారిక ప్రకటనల ద్వారా తెలుస్తుంది.

మూలాలు: The Hans India, The Hindu