ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ ఖమీని మరణం: ఒక యుగం ముగిసింది

ఇరాన్ రాజకీయ, మత వ్యవస్థలకు కేంద్ర బిందువైన అయాతుల్లా అలీ ఖమీని ఇక లేరు. 2026 ఫిబ్రవరి 28న అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ సంయుక్త వైమానిక దాడుల్లో ఆయన మరణించారని ఇరాన్ ప్రభుత్వ మీడియా అధికారికంగా ధృవీకరించింది. 86 సంవత్సరాల వయస్సులో జరిగిన ఈ మరణం మధ్యప్రాచ్య రాజకీయాలను తీవ్రంగా కదిలిస్తుంది. 1979 ఇస్లామిక్ విప్లవం తర్వాత ఏర్పడిన ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ వ్యవస్థలో 1989 నుంచి 36 సంవత్సరాల పాటు సుప్రీం లీడర్‌గా అధికారాన్ని కేంద్రీకరించిన ఖమీని మరణం ఒక వ్యక్తి నష్టం మాత్రమే కాదు; ఇది ఇరాన్ భవిష్యత్తు, ప్రాంతీయ శక్తి సమతుల్యతను పూర్తిగా మార్చే పరిణామం.

1939లో మష్హద్ నగరంలో జన్మించిన ఖమీని మత విద్యతో జీవితం ప్రారంభించాడు. ఆయన త్వరలో రాజకీయ దిశలోకి అడుగుపెట్టాడు. 1979 విప్లవంలో అయాతుల్లా రుహొల్లా ఖొమేనికి సన్నిహిత సహచరుడిగా పనిచేశాడు. 1981లో అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన ఆయన, 1989లో ఖొమేని మరణం తర్వాత సుప్రీం లీడర్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. ఇరాన్ రాజ్యాంగం ప్రకారం, సైన్యం, ఇస్లామిక్ రెవల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ (IRGC), న్యాయ వ్యవస్థ, రాష్ట్ర మీడియా, కీలక నియామకాలపై ఆయనకు తుది నిర్ణయాధికారం ఉండేది.

ఖమీని పాలనలో ఇరాన్ ప్రాంతీయ ప్రభావాన్ని విస్తరించింది. లెబనాన్‌లో హిజ్బుల్లా, సిరియాలో అసద్ ప్రభుత్వం, ఇరాక్‌లో షియా మిలిషియాలకు మద్దతు ఇచ్చారు. కంకణ సానికి ప్రణాళికను కొనసాగించి పాశ్చాత్య దేశాలపై వ్యూహాత్మక ఒత్తిడి తెచ్చారు. కఠిన ఆర్థిక ఆంక్షల మధ్య కూడా వ్యవస్థను నిలబెట్టారు. అయితే, 2009 గ్రీన్ మూవ్‌మెంట్ నుంచి 2022 మహిళా నిరసనల వరకు ప్రజా ఉద్యమాలపై కఠిన చర్యలు తీసుకోవడంతో మానవ హక్కుల సంస్థలు ఆయనను తీవ్రంగా విమర్శించాయి. అరెస్టులు, మరణ శిక్షలు, విపక్షాల అణచివేతలు అంతర్జాతీయంగా ఖమీని వ్యతిరేకతకు కారణమయ్యాయి.

ఇప్పుడు సుప్రీం లీడర్ స్థానంలో శూన్యం ఏర్పడింది. రాజ్యాంగం ప్రకారం అసెంబ్లీ ఆఫ్ ఎక్స్‌పర్ట్స్ వారసుడిని ఎన్నుకోవాలి. కానీ IRGC పాత్ర కీలకమవుతుంది. అంతర్గత ఏకాభిప్రాయం సాధ్యమవుతుందా? అధికార పోరు ప్రారంభమవుతుందా? దేశ స్థిరత్వం నిలబడుతుందా? ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలు మరింత తీవ్రత పెరుగుతాయా? అమెరికా-ఇజ్రాయెల్‌తో ఉద్రిక్తతలు పెరుగుతాయా? ఇరాన్ మద్దతు గ్రూపులు ఎలా స్పందిస్తాయి? చమురు మార్కెట్లు, సముద్ర మార్గాలు, ప్రాంతీయ భద్రతపై భారీ ప్రభావం పడుతుంది.

మూడు దశాబ్దాలుగా ఒకే వ్యక్తి చుట్టూ కేంద్రీకృతమైన ఇరాన్ రాజకీయ యుగం ముగిసింది. ఈ కీలక మలుపు దేశాన్ని స్థిరత్వం వైపు తీసుకెళ్తుందా లేక మరింత అనిశ్చితిలోకి నెట్టేస్తుందా? రాబోయే రోజుల్లోనే ఇది స్పష్టమవుతుంది.