UPI fraud: యూపీఐ మోసాలు ఎలా జరుగుతాయి, ఎలా తప్పించుకోవాలి

సైబర్ సేఫ్టీ చివరిగా అప్‌డేట్ చేసింది: 15 అక్టోబర్ 2026

సాయంత్రం ఏడు గంటలు. హైదరాబాద్‌లో పాత ఫర్నిచర్ అమ్మకానికి పెట్టిన రమేష్‌కు ఒక ఫోన్ వస్తుంది. ‘సార్, మీ సోఫా కొంటాను, అడ్వాన్స్ పంపిస్తున్నా, మీ ఫోన్‌కి వచ్చిన రిక్వెస్ట్ ఓకే చేసి పిన్ ఎంటర్ చేయండి’ అంటాడు అవతలి వ్యక్తి. డబ్బు వస్తుందనుకుని పిన్ కొట్టిన రమేష్ ఖాతా నుంచే పదివేలు వెళ్లిపోతాయి. ఇదే UPI fraud – ఇలాంటి కథలు ఇప్పుడు ప్రతి ఊరిలోనూ వినిపిస్తున్నాయి.

యూపీఐ (UPI – యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్‌ఫేస్) మన జీవితాన్ని చాలా సులువు చేసింది. టీ కొట్టు నుంచి కరెంట్ బిల్లు వరకు అన్నీ ఫోన్‌తోనే. కానీ ఎంత వేగంగా డబ్బు వెళ్తుందో, ఒక్క పొరపాటు చేస్తే అంతే వేగంగా పోతుంది కూడా.

యూపీఐ మోసం అంటే అసలు ఏమిటి

యూపీఐ వ్యవస్థలో లోపం ఉండి డబ్బు పోవడం కాదు ఇది. చాలా సందర్భాల్లో మోసగాళ్లు మనల్నే మాయ చేసి, మన చేతులతోనే పిన్ కొట్టిస్తారు. దీన్ని సోషల్ ఇంజనీరింగ్ (Social Engineering) అంటారు – అంటే టెక్నాలజీతో కాకుండా మాటలతో, భయంతో, ఆశతో మనిషిని మోసం చేయడం.

నేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (NPCI) లెక్కల ప్రకారం 2025 జూన్‌లోనే యూపీఐ ద్వారా 1,840 కోట్ల లావాదేవీలు జరిగాయి, విలువ రూ.24 లక్షల కోట్లకు పైగా. 50 కోట్లకు పైగా యూజర్లు ఉన్న ఈ వ్యవస్థ మోసగాళ్లకు కూడా పెద్ద లక్ష్యంగా మారింది.

మోసగాళ్లు వాడే ముఖ్యమైన ఎత్తుగడలు

1. కలెక్ట్ రిక్వెస్ట్ / మనీ రిక్వెస్ట్ మోసం: పైన రమేష్ కథ ఇదే. అవతలి వ్యక్తి ‘డబ్బు పంపుతున్నా’ అని చెప్పి నిజానికి డబ్బు అడిగే రిక్వెస్ట్ (Collect Request) పంపిస్తాడు. మనం పిన్ ఎంటర్ చేస్తే మన ఖాతా నుంచే డబ్బు వెళ్తుంది. గుర్తుంచుకోండి – డబ్బు రావడానికి పిన్ ఎప్పుడూ అవసరం లేదు.

2. క్యూఆర్ కోడ్ మోసం: ‘ఈ క్యూఆర్ కోడ్ స్కాన్ చేస్తే మీకు డబ్బు వస్తుంది’ అంటారు. క్యూఆర్ కోడ్ (QR Code) స్కాన్ చేయడం ఎప్పుడూ డబ్బు పంపడానికే. స్కాన్ చేసి పిన్ కొడితే డబ్బు పోతుంది.

3. నకిలీ కస్టమర్ కేర్: ఇంటర్నెట్‌లో బ్యాంక్ లేదా యాప్ హెల్ప్‌లైన్ కోసం వెతికితే, మోసగాళ్లు పెట్టిన నకిలీ నంబర్లు కనిపిస్తాయి. ఫోన్ చేస్తే ‘మీ సమస్య పరిష్కరిస్తాం’ అంటూ పిన్, ఓటీపీ అడుగుతారు లేదా ఏదో యాప్ డౌన్‌లోడ్ చేయమంటారు.

4. స్క్రీన్ షేరింగ్ యాప్స్: సహాయం పేరుతో స్క్రీన్ షేరింగ్ లేదా రిమోట్ యాక్సెస్ (Remote Access) యాప్ ఇన్‌స్టాల్ చేయిస్తారు. అప్పుడు మన ఫోన్ స్క్రీన్ మొత్తం వాళ్లకు కనిపిస్తుంది – పిన్, ఓటీపీ అన్నీ.

5. ‘పొరపాటున డబ్బు పంపాను’ మోసం: మీ ఖాతాలో కొద్ది మొత్తం వచ్చినట్లు నకిలీ ఎస్ఎంఎస్ పంపి, ‘పొరపాటున పంపాను, తిరిగి పంపండి’ అని ఒత్తిడి చేస్తారు. నిజంగా డబ్బు వచ్చిందో లేదో మీ బ్యాంక్ యాప్‌లోనే చూసుకోవాలి.

6. లాటరీ, క్యాష్‌బ్యాక్, ఉద్యోగ ఆఫర్లు: ‘మీకు బహుమతి వచ్చింది, ప్రాసెసింగ్ ఫీజు కట్టండి’, ‘ఇంటి నుంచే పని, ముందు రిజిస్ట్రేషన్ ఫీజు’ లాంటి మెసేజ్‌లు. ఎంత ఆకర్షణీయంగా ఉంటే అంత అనుమానించాలి.

7. ఫిషింగ్ లింకులు: ఫిషింగ్ (Phishing) అంటే నిజమైన బ్యాంక్ వెబ్‌సైట్‌లా కనిపించే నకిలీ పేజీ. ‘మీ కేవైసీ అప్‌డేట్ చేయకపోతే ఖాతా బ్లాక్’ అనే మెసేజ్‌తో లింక్ పంపిస్తారు. అందులో వివరాలు ఎంటర్ చేస్తే అవి నేరుగా మోసగాళ్లకు చేరతాయి.

ఈ మోసం దశలవారీగా ఎలా జరుగుతుంది

దాదాపు ప్రతి మోసంలోనూ ఒకే నమూనా కనిపిస్తుంది. మొదట నమ్మకం కలిగిస్తారు – కొనుగోలుదారుగా, బ్యాంక్ ఉద్యోగిగా, పోలీస్ అధికారిగా మాట్లాడతారు. తర్వాత హడావుడి పెడతారు – ‘ఐదు నిమిషాల్లో చేయకపోతే ఖాతా బ్లాక్ అవుతుంది’.

ఆలోచించే సమయం ఇవ్వకుండా పిన్ కొట్టించడం, ఓటీపీ చెప్పించడం లేదా లింక్ నొక్కించడం వాళ్ల చివరి లక్ష్యం. ఎన్‌పీసీఐ కూడా ఇదే చెబుతోంది – హడావుడి పెడితే ఆగి, నిర్ధారించుకోండి.

డబ్బు పోతే వెంటనే చేయాల్సినవి

మోసం జరిగిందని తెలిసిన మొదటి గంటలు చాలా విలువైనవి. ఎంత త్వరగా ఫిర్యాదు చేస్తే, డబ్బు ఆపే అవకాశం అంత ఎక్కువ. సిగ్గుపడి ఆలస్యం చేయకండి – ఇది ఎవరికైనా జరగవచ్చు.

1. వెంటనే 1930కి కాల్ చేయండిజాతీయ సైబర్ క్రైమ్ హెల్ప్‌లైన్ 1930కి ఫోన్ చేసి లావాదేవీ వివరాలు, సమయం, మొత్తం, అవతలి యూపీఐ ఐడీ చెప్పండి.
2. cybercrime.gov.inలో ఫిర్యాదు నమోదు చేయండినేషనల్ సైబర్ క్రైమ్ రిపోర్టింగ్ పోర్టల్‌లో ‘ఫైనాన్షియల్ ఫ్రాడ్’ కింద ఫిర్యాదు చేసి, వచ్చే ఫిర్యాదు నంబర్‌ను భద్రంగా ఉంచుకోండి.
3. బ్యాంక్‌కు తెలియజేయండిమీ బ్యాంక్ అధికారిక కస్టమర్ కేర్‌కు ఫోన్ చేసి అనధికార లావాదేవీగా రిపోర్ట్ చేయండి. అవసరమైతే యూపీఐ, డెబిట్ కార్డ్ బ్లాక్ చేయించండి.
4. యాప్‌లో ఫిర్యాదు చేయండిమీరు వాడిన యూపీఐ యాప్‌లో ఆ లావాదేవీని ఓపెన్ చేసి ‘Help’ లేదా ‘Raise Dispute’ ఆప్షన్‌తో ఫిర్యాదు నమోదు చేయండి.
5. యూపీఐ పిన్ మార్చండిపిన్ లేదా ఓటీపీ ఎవరికైనా చెప్పి ఉంటే వెంటనే యూపీఐ పిన్, నెట్ బ్యాంకింగ్ పాస్‌వర్డ్ మార్చండి. అనుమానాస్పద యాప్స్ తొలగించండి.
6. ఆధారాలు భద్రపరచండిమెసేజ్‌లు, కాల్ వివరాలు, స్క్రీన్‌షాట్లు, లావాదేవీ ఐడీ అన్నీ దాచుకోండి. పోలీసులకు, బ్యాంక్‌కు ఇవి ఉపయోగపడతాయి.

రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) నిబంధనల ప్రకారం, బ్యాంక్ వైపు లోపం లేకుండా మూడో వ్యక్తి చేసిన మోసాన్ని మూడు పని దినాల్లో రిపోర్ట్ చేస్తే ఖాతాదారుడికి నష్టం ఉండకూడదు (జీరో లయబిలిటీ – Zero Liability). నాలుగు నుంచి ఏడు పని దినాల్లో చెబితే పరిమిత నష్టం మాత్రమే – ఉదాహరణకు సాధారణ సేవింగ్స్ ఖాతాకు గరిష్ఠంగా రూ.10,000. కానీ మనమే పిన్, ఓటీపీ పంచుకుంటే, రిపోర్ట్ చేసే వరకు జరిగిన నష్టం మనదే అవుతుంది. అందుకే ఆలస్యం అసలు చేయకూడదు.

రోజూ పాటించాల్సిన భద్రతా అలవాట్లు

మోసం జరిగాక పరుగెత్తడం కంటే, ముందే జాగ్రత్తగా ఉండటం సులువు. ఈ చిన్న అలవాట్లు పెద్ద నష్టాన్ని ఆపుతాయి:

• డబ్బు పంపే ముందు స్క్రీన్‌పై కనిపించే అవతలి వ్యక్తి పేరు సరిచూసుకోండి.
• యాప్స్‌ను గూగుల్ ప్లే స్టోర్ లేదా యాపిల్ యాప్ స్టోర్ నుంచి మాత్రమే డౌన్‌లోడ్ చేయండి.
• కస్టమర్ కేర్ నంబర్‌ను యాప్‌లో లేదా బ్యాంక్ అధికారిక వెబ్‌సైట్‌లోనే చూడండి, గూగుల్ సెర్చ్‌లో కాదు.
• ఎస్ఎంఎస్, యాప్ నోటిఫికేషన్లు ఆన్‌లో ఉంచి ప్రతి లావాదేవీ చూడండి.
• యూపీఐ పిన్‌ను అప్పుడప్పుడు మార్చండి; పుట్టిన తేదీ, 1234 లాంటి సులువైన పిన్ వద్దు.
• రోజువారీ యూపీఐ లిమిట్‌ను మీ అవసరానికి తగ్గట్టు తగ్గించుకోండి – మోసం జరిగినా నష్టం తక్కువ.
• ఇంట్లో పెద్దవాళ్లకు, పిల్లలకు ఈ విషయాలు చెప్పండి – వాళ్లే ఎక్కువగా లక్ష్యం అవుతారు.

టెక్నాలజీ, డిజిటల్ భద్రతపై మరిన్ని కథనాలు మా టెక్నాలజీ విభాగంలో చదవండి. ఒక్క మాట గుర్తుంచుకుంటే చాలు – పిన్ అంటే డబ్బు పంపడం మాత్రమే. ఎవరు ఏం చెప్పినా, పిన్ కొట్టే ముందు ఒక్క క్షణం ఆగండి.